หลักธรรมที่สำคัญของศาสนาพุทธ


หลักธรรมที่สำคัญของศาสนาพุทธ

  1. เบญจขันธ์ (องค์ประกอบของชีวิต)

ประกอบด้วยรูปขันธ์ (ร่างกาย) และ นามขันธ์ (จิต)

เจตสิก (อาการของจิต) ได้แก่

  • เวทนา – ความรู้สึก
  • สัญญา – กำหนดได้จำได้
  • สังขาร – สภาพที่ปรุงแต่งจิตให้คิด
  • วิญญาณ – การรับรู้ผ่านอายตนะ 6 == > (จิต)
  1. โลกธรรม 8 (ธรรมที่มีประจำโลก)
  • อิฏฐารมณ์ (ส่วนที่เราพอใจชอบใจ) เช่น ลาภ-ยศ-สรรเสริญ-สุข
  • อนิฏฐารมณ์ (ส่วนที่เราไม่พอใจไม่ชอบใจ) เช่น เสื่อมลาภ-เสื่อมยศ-นินทา-ทุกข์
  1. หลักกรรม
  • กุศลกรรม – กรรมดี
  • อกุศลกรรม – กรรมชั่ว
  • อัพยากตกรรม – กรรมที่ไม่เกี่ยวกับความดีชั่ว
  1. นิยาม 5 (กฎธรรมชาติแห่งเหตุผล)
  • อุตุนิยาม – ว่าด้วยสิ่งแวดล้อม
  • พีชนิยาม – ว่าด้วยการสืบพันธุ์
  • จิตตนิยาม – ว่าด้วยการทำงานของจิต
  • กรรมนิยาม – ว่าด้วยพฤติกรรมของมนุษย์
  • ธรรมนิยาม – ว่าด้วยความสัมพันธ์ที่เป็นเหตุเป็นผลต่อกัน
  1. ปฏิจจสมุปบาท

คือ การที่สิ่งทั้งหลายอาศัยกันและกันเกิดขึ้น (ไม่มีสิ่งใดที่เกิดมีขึ้นได้แบบลอยๆ) เป็นกฎแห่งเหตุผลโดยมีองค์ประกอบ 12 ประการที่เป็นเหตุปัจจัยต่อกันหรือเรียกว่า “กฎอิทัปปัจจยตา”

  1. วิตก 3
  • เนกขัมมวิตก – คิดออกจากกาม-โลภะ-ราคะ
  • อพยาบาทวิตก – คิดออกจากความเคียดแค้นชิงชัง
  • อวิหิงสาวิตก – คิดออกจากการเบียดเบียนผู้อื่น
  1. นิวรณ์ 5 (สิ่งกีดขวางจิตมิให้บรรลุความดี)
  • กามฉันทะ – อยากในกาม
  • พยาบาท – คิดร้าย เคืองแค้น
  • ถีนมิทธะ – หดหู่ เซื่องซึม ง่วงเหงาหาวนอน
  • อุทธัจจกุกกุจจะ – ฟุ้งซ่าน รำคาญใจ
  • วิจิกิจฉา – ลังเลสงสัย
  1. มิจฉาวณิชชา 5 (การค้าขายที่ผิดหลักศีลธรรม)
  • สัตถวณิชชา – ค้าอาวุธ
  • สัตตวณิชชา – ค้ามนุษย์
  • มังสวณิชชา – ค้าเนื้อสัตว์
  • มัชชวณิชชา – ค้าของมึนเมา
  • วิสวณิชชา – ค้ายาพิษ
  1. ภาวนา 4 (การพัฒนาฝึกฝนตนแบบสมดุลทั้ง 4 ด้าน)
  • กายภาวนา – พัฒนากาย
  • สีลภาวนา – พัฒนาความประพฤติ
  • จิตตภาวนา – พัฒนาจิต
  • ปัญญาภาวนา – พัฒนาปัญญา

10.วิมุตติ 5 (การหลุดพ้น ภาวะที่ไม่มีกิเลสและทุกข์)

  • หลุดพ้นด้วยการใช้ฌานข่มกิเลส (สมถะ)
  • หลุดพ้นด้วยธรรมที่ตรงกันข้าม (วิปัสสนา)
  • หลุดพ้นอย่างเด็ดขาด (มรรค)
  • หลุดพ้นอย่างสงบราบคาบ (ผล)
  • หลุดพ้นจนเกิดภาวะปลอดโปร่ง (นิพพาน)

11.พระสัทธรรม 3 (ธรรมของคนดี)

  • ปริยัติ – ศึกษาเล่าเรียน (พระไตรปิฎก)
  • ปฏิบัติ – ลงมือปฏิบัติ (ไตรสิกขา)
  • ปฏิเวธ – ผลจากการปฏิบัติ (มรรค ผล นิพพาน)

12.ปัญญาวุฒิธรรม 4 (ธรรมที่นำไปสู่ความเจริญแห่งปัญญา)

  • สัปปุริสสังเสวะ – คบหาคนดี
  • สัทธัมมัสสวนะ – ใส่ใจศึกษาหาความรู้ที่ดี
  • โยนิโสมนสิการ – ศึกษาหาเหตุผลโดยถูกวิธี (คิดโดยแยบคาย)
  • ธัมมานุธัมมาปฏิบัติ – ปฏิบัติธรรมให้ถูกต้อง

13.พละ 5 (ธรรมที่เป็นกำลังพัฒนาตนให้ก้าวหน้าไปสู่ความสำเร็จ)

  • สัทธา – ความเชื่อที่มีเหตุผล
  • วิริยะ – ความเพียรในสิ่งที่ถูกต้องดีงาม
  • สติ – ความระลึกได้ ไม่ประมาทไม่เผลอ
  • สมาธิ – ความตั้งมั่นแห่งจิต
  • ปัญญา – ความรอบรู้

14.ทิฏฐธัมมิกัตถะ 4 (ธรรมที่เป็นไปเพื่อประโยชน์ในปัจจุบัน)

  • อุฏฐานสัมปทา – ขยันหมั่นเพียร
  • อารักขสัมปทา – รักษาทรัพย์และประหยัด
  • กัลยาณมิตตตา – คบเพื่อนดี
  • สมชีวิตา – มีความเป็นอยู่เหมาะสม

15.ปาปณิกธรรม 3 (ธรรมของพ่อค้าหรือผู้ประกอบการ)

  • จักขุมา – ตาดี ดูของเป็น
  • วิธูโร – จัดเจนธุรกิจ
  • นิสสยสัมปันโน – มีทุนทรัพย์

16.อุบาสกธรรม 5 (ธรรมของอุบาสกที่ดี)

  • มีศรัทธา
  • มีศีล
  • ไม่เชื่อมงคลตื่นข่าว
  • ไม่แสวงหาทักขิไณยภายนอก (ทักขิไณย คือ พระสงฆ์)
  • บำรุงพระพุทธศาสนา

17.อธิปไตย 3 (หลักความเป็นใหญ่)

  • อัตตาธิปไตย – ถือตนเองเป็นใหญ่
  • โลกาธิปไตย – ถือความเห็นคนส่วนมากเป็นใหญ่
  • ธรรมาธิปไตย – ถือความชอบธรรมเป็นใหญ่

18.สาราณียธรรม 6 (ธรรมที่เป็นเหตุให้ระลึกถึงกัน)

  • เมตตากายกรรม – ทำต่อกันด้วยเมตตา
  • เมตตาวจีกรรม – พูดต่อกันด้วยเมตตา
  • เมตตามโนกรรม – คิดต่อกันด้วยเมตตา
  • สาธารณโภคี – แบ่งปัน
  • สีลสามัญญตา – มีระเบียบวินัยที่ดี
  • ทิฏฐิสามัญญตา – มีความคิดเห็นที่ดี

19.อปริหานิยธรรม 7 (ธรรมที่นำความเจริญมาสู่หมู่คณะ)

  • หมั่นประชุมประจำ
  • พร้อมเพรียงกันประชุม
  • ไม่ถืออำเภอใจ
  • ให้เกียรติเคารพนับถือแก่ผู้มีประสบการณ์
  • ให้เกียรติและคุ้มครองสตรี
  • เคารพสักการะปูชนียสถาน อนุสาวรีย์ประจำชาติ
  • จัดบำรุงแก่ผู้ทรงศีล

20.ทศพิธราชธรรม 10

  • ทาน – การให้
  • ศีล – ประพฤติดี
  • ปริจจาคะ – เสียสละ
  • อาชชวะ – ซื่อสัตย์ต่อหน้าที่
  • มัททวะ – สุภาพอ่อนโยน
  • ตปะ – ไม่หมกมุ่นในความสุขสำราญ จนลืมหน้าที่
  • อักโกธะ – ไม่โกรธ
  • อวิหิงสา – ไม่เบียดเบียนกดขี่ข่มเหงผู้อยู่ใต้ปกครอง
  • ขันติ – อดทนอดกลั้น
  • อวิโรธนะ – วางตนเป็นกลาง

21.การสงเคราะห์บุตร

  • อภิชาตบุตร – บุตรที่เจริญกว่าบิดามารดา
  • อนุชาตบุตร – บุตรที่เจริญเท่าบิดามารดา
  • อวชาตบุตร – บุตรที่อยู่ในฐานะต่ำกว่าบิดามารดา

22.สันโดษ (ควมยินดี ความพอใจ)

  • ยถาลาภสันโดษ – ยินดีตามที่ตนได้
  • ยถาพลสันโดษ – ยินดีในความสามารถตน
  • ยถาสารุปปสันโดษ – ยินดีในความเป็นอยู่ตน

23.อริยสัจ 4

–  ทุกข์ – ความไม่สบายกาย ไม่สบายใจ การเกิด แก่ เจ็บ ตาย

–  สมุทัย – สาเหตุที่ทำให้เกิดความทุกข์ คือ ตัณหา (ความอยาก) ได้แก่

  • กามตัณหา – ความอยากในรูป รส กลิ่น เสียง สัมผัส
  • ภวตัณหา – ความอยากได้ อยากมี อยากเป็น
  • วิภวตัณหา – ความไม่อยากได้ ไม่อยากมี ไม่อยากเป็น

–  นิโรธ – ความดับทุกข์/การปราศจากความทุกข์

–  มรรค – ทางดับทุกข์ เรียกว่า มรรค 8 หรือทางสายกลาง (มัชฌิมาปฏิปทา) ได้แก่

  • สัมมาทิฐิ คือ เห็นชอบ – อริยสัจ 4
  • สัมมาสังกัปปะ คือ ดำริชอบ – ไม่พยาบาท ไม่เบียดเบียน
  • สัมมาวาจา คือ เจรจาชอบ – ไม่พูดเท็จ ส่อเสียด เพ้อเจ้อ เหลวไหล
  • สัมมากัมมันตะ คือ การงานชอบ – ไม่ฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์
  • สัมมาอาชีวะ คือ เลี้ยงชีพชอบ – ไม่คดโกง ค้ายาเสพติด
  • สัมมาวายามะ คือ ความเพียรชอบ – มีความเพียรพยายาม
  • สัมมาสติ คือ ระลึกชอบ – ตั้งสติให้รู้เท่าทัน
  • สัมมาสมาธิ คือ ตั้งใจชอบ – ตั้งจิตให้มีสมาธิแน่วแน่

24.มรรคมีองค์ 8 กับไตรสิกขา

  • ศีล – สัมมากัมมันตะ สัมมาอาชีวะ สัมมาวาจา

ไตรสิกขา • สมาธิ – สัมมาสมาธิ สัมมาสติ สัมมาวายามะ

  • ปัญญา – สัมมาทิฐิ สัมมาสังกัปปะ

25.กระบวนการพัฒนาปัญญา

  • อายโกศล – ฉลาดในความเจริญ (รู้จักเหตุ-ประโยชน์แห่งความเจริญ) เช่น อิทธิบาท 4
  • อปายโกศล – ฉลาดในความเสื่อม (รู้จักเหตุ-โทษแห่งความเสื่อม)
  • อุปายโกศล – ฉลาดในวิธีการ (รู้จักวิธีการละเหตุแห่งความเสื่อมและวิธีการสร้างเหตุแห่งความเจริญ)

26.ศรัทธา

  • กัมมสัทธา – เชื่อว่ากรรมมีจริง
  • วิปากสัทธา – เชื่อผลของกรรม
  • กัมมัสสกตาสัทธา – เชื่อว่าสัตว์มีกรรมเป็นของตน
  • ตถาคตโพธิสัทธา – เชื่อมั่นการตรัสรู้ของพระพุทธเจ้า

27.ไตรลักษณ์ (สามัญลักษณะ)

  • อนิจจัง – ไม่เที่ยงเพราะเกิดดับ
  • ทุกขัง – เป็นทุกข์เพราะถูกบีบคั้น
  • อนัตตา – ไม่ใช่ตัวตนเพราะบังคับไม่ได้

28.พระไตรปิฎก

  • พระวินัย – วินัยหรือศีลของภิกษุ ภิกษุณี
  • พระสูตร – คำเทศนาสั่งสอนที่มีรายละเอียด
  • พระอภิธรรม – หลักธรรมล้วน

29.พลี (เป็นส่วนหนึ่งของหลักธรรมในโภคอาทิยะ 5)

  • ญาติพลี – สงเคราะห์ญาติ
  • อติถีพลี – ต้อนรับแขก
  • ปุพพเปตพลี – ทำบุญอุทิศให้ผู้ล่วงลับ
  • ราชพลี – บำรุงราชการ เช่น เสียภาษี
  • เทวดาพลี – สักการะถวายเทวดา

30.บทสวดสรรเสริญ

  • พระพุทธเจ้า – นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมาสัมพุทธัสสะ
  • พระพุทธคุณ – อิติปิ โส ภะคาวา อะระหัง สัมมาสัมพุทโธ
  • พระธรรมคุณ – สวากขาโต ภะคะวะตา ธัมโม สันทิฏฐิโก อะกาลิโก เอหิปัสสิโก
  • พระสังฆคุณ – สุปะฏิปันโน ภะคะวะโต สาวะกะสังโฆ อุชุปะฏิปันโน
โฆษณา
ใส่ความเห็น

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

บลอกที่ WordPress.com .

%d bloggers like this: